การทำก้อนอิฐดินดิบ

ตอนที่ 1
บ้านดินสร้างได้ด้วยมือเรา

เทคนิคในการสร้างบ้านดินหลังนี้ หากเป็นฝรั่งเขาจะเรียกว่า Adobe House ซึ่ง Adobe หมายถึงการทำดินให้เป็นก้อน (แปลเอง) เพราะฝรั่งอีกนั่นแหละ ที่เรียกว่า Adobe Brick (แปลเองอีกว่า "ก้อนอิฐดินดิบ") ทำไมจึงอ้างอิงฝรั่ง ก็เพราะว่าเมื่อเจ็ดปีก่อน ตอนสนใจเรื่องบ้านดินเป็นครั้งแรก แหล่งศึกษาค้นคว้าส่วนใหญ่จะมาจากอินเทอร์เน็ต และคนสร้างเว็บไซต์เกี่ยวกับการสร้างบ้านดินอย่างเป็นขั้นเป็นตอน ดูแล้วเข้าใจง่าย ส่วนใหญ่จะเป็นฝรั่ง ดังนั้น จะให้เครดิตพี่หรั่งเขาเสียหน่อย จะเป็นไรไป...

การทำก้อนอิฐดินดิบ เริ่มจากการทำไม้แบบก่อน ดูจากรูปภาพ (ข้างล่าง) แล้วก็คิดให้ง่ายเข้าไว้ หาไม้หน้าสามมาสักกองหนึ่ง ทำให้มันเป็นช่องเหลี่ยมๆ ขนาด 8x16 นิ้ว หรือถ้าเป็นคนละเอียดจะคิดหน่วยเป็นเซนติเมตรก็ไม่ว่ากัน ขนาด 20x40 เซนติเมตร จะทำกี่ช่องก็แล้วแต่ค่ะ สำหรับที่นี้เราทำห้าช่องพอ (เพราะนับง่ายดี) ส่วนความหนาของก้อนอิฐก็คือ ความหนาของไม้หน้าสามนั่นเอง (ไม้หน้าสาม หมายถึงไม้ที่มีความกว้างสามนิ้ว แต่โรงเลื่อยส่วนใหญ่จะโกงเรา จึงได้ความกว้างแค่เพียงสองนิ้วกว่าๆ) จะใช้ไม้หน้าสี่ หน้าห้า ได้หรือไม่? ตอบว่าได้ หากว่าคุณแบกไหว เพราะน้ำหนักของก้อนอิฐดินแต่ละก้อน (จากไม้หน้าสองกว่าๆ) เมื่อแห้งสนิทจะหนักประมาณแปดกิโลกรัม

จากภาพที่เห็นนี้ แม้ว่าไม้แบบที่ทำออกมาจะประณีตบรรจงขนาดไหน แต่ก็ฟรีทุกอันค่ะ เพราะช่างฝีมือท่านนี้เป็นพี่ชายของเราเอง

การทดสอบดิน ต้องบอกว่าเราไม่มีทฤษฎีอะไรกันมากมาย สิ่งที่ได้มาเกิดจากประสบการณ์ และการทดลองเหยียบย่ำ สัมผัสด้วยสองมือสองเท้าของตนเอง หากใครมาถามเราว่าดินที่ไหนใช้ได้ ที่ไหนใช้ไม่ได้ ซึ่งถ้าเราไม่ได้สัมผัส และนำมาทดลองดูก่อน เราจะตอบไม่ได้ว่ามันใช้ได้หรือไม่ พูดแบบนี้ บางคนอาจคิดว่าเราหวงวิชา แต่ความจริงนั้น เราอยากจะบอกใจจะขาดว่ามันใช้ได้หรือเปล่านะ ถ้าหากว่าเรารู้จริง

พื้นที่ที่เราสร้างบ้านดินหลังนี้ เป็นที่นาภาคตะวันตก (จังหวัดราชบุรี) เนื้อดินจะเป็นดินร่วนปนทราย มีความละเอียดมาก เมื่อนำมาผสมกับแกลบ เติมน้ำลงไปแล้วเหยียบย่ำจนเหนียวจะได้ก้อนอิฐดินชั้นเลิศ แกลบที่นำมาผสมนั้นเพื่อเพิ่มความเหนียวให้กับก้อนอิฐดิน ถ้าหากเราไม่ผสมแกลบ (หรือวัสดุเส้นใยอื่นๆ เช่น ฟาง หรือหญ้าแห้ง) เราจะได้ก้อนอิฐดินที่แข็ง แต่เปราะ แตกหักง่าย

เมื่อเหยียบย่ำได้ที่แล้ว ตักใส่กระป๋อง นำไปเทลงไม้แบบ อัดให้เรียบ เนียนเนี๊ยบ ตามอารมณ์คนทำ แล้วยกไม้แบบขึ้น (ไม่ต้องรอให้แห้ง) จะได้ก้อนดินเป็นรูปเหลี่ยมๆ ดังภาพ ใช้สองคนยกขึ้นพร้อมกันนะคะ

ยกขึ้นแบบนี้ค่ะ ขอบคุณพี่ทุ่ม กับคุณผึ้ง ที่อาสามาช่วยสร้างบ้านดิน แล้วยังเป็นแบบให้ถ่ายภาพอีกด้วยค่ะ

ทิ้งไว้ 2 - 3 วัน แล้วแต่สภาพอากาศ จับก้อนดินตั้งขึ้น ซึ่งบางคนก็เรียกตะแคง จะเรียกอะไรก็ช่างเถอะ ให้มันเป็นเหมือนในภาพก็แล้วกัน เหตุผลที่ทำแบบนี้ก็เพื่อให้ก้อนดินแห้งเร็วขึ้น ไม่เกินหนึ่งสัปดาห์ก้อนดินจะแห้งสนิทพร้อมใช้งาน (ถ้าฝนไม่ตก)

เมื่อก้อนดินแห้งสนิทดีแล้ว เก็บสะสมไว้จนกว่าจะครบจำนวน ซึ่งบ้านหลังนี้เราคำนวณแล้วว่าจะใช้ก้อนดินทั้งสิ้น 2,800 ก้อน...โอ้...แม่เจ้า...จะทำเสร็จไหมเนี่ย?...วิธีการเก็บที่ถูกต้องก็ดูตามภาพค่ะ หากวางซ้อนแนวนอนเมื่อเก็บไว้นานๆ บางทีก้อนอิฐอาจประสานติดกันเป็นก้อนเดียว เอาชะแลงมางัด ยังไม่ยอมแยกจากกันเลยค่ะ

เพื่อความสำเร็จ ลูกเล็ก เด็กแดง เกณฑ์มาใช้แรงงานให้หมด (ขอบคุณหลานๆ แม้จะเสียอมยิ้มไปหลายอัน แต่คุ้ม...)

(โปรดอ่านต่อฉบับหน้า)