"ส้านดอกขาว" ในสวนสุขใจ

เกษตรอาเซียน

ตอนซื้อต้นไม้กระถางนี้มา ยอมรับว่าไม่เคยรู้จักมักจี่ต้นไม้หน้าตาแบบนี้มาก่อนเลยค่ะ แต่เห็นแล้วสะดุดตา ขนาดเดินผ่านมาแล้ว ยังต้องเดินย้อนกลับไปดูอีกครั้ง ใบสีเขียวอ่อน-แก่ สวยแปลกตา ใบใหญ่มันวาวและค่อนข้างหนา ขอบเป็นหยักๆ เหมือนขลิบด้วยกรรไกรตัดวุ้น มีดอกตูมที่กลมป๊อก แต่ใหญ่เหมือนผลมากกว่า คุณป้าคนขายบอกชื่อฟังคล้ายๆ ว่านชวา ถามซ้ำอีกก็ได้ยินเหมือนเดิม เลยคิดว่าเป็นว่านชนิดหนึ่ง คุณป้าบอกว่า เป็นไม้ของมาเลเซีย ดอกสวย ใบกินได้ เอาไปแกงส้ม...

แม้ไม่ได้อยู่ในแผนที่ตั้งใจจะไปหาซื้อไม้ผลและสมุนไพร แต่ "ผักหวาน" ก็เผลอใจหอบหิ้วเอาเจ้ากระถางนี้กลับบ้านโดยไม่ได้คาดหวังอะไรมากไปกว่าความถูกชะตาตั้งแต่แรกพบ

จากกระถางขนาด 8 นิ้ว ดูแล้วอึดอัดแทนต้นไม้ เลยจัดการย้ายลงกระถางใหญ่ เอาไปวางไว้ในสนามหน้าบ้าน เลือกมุมที่สามารถมองเห็นได้จากโต๊ะทำงาน รดน้ำทุกวันแบบลืมๆไป ผ่านมาร่วมเดือน จู่ๆ ฝนหลงฤดู ก็มาเยือนในเดือนแรกของปี หลังจากฝนตกแบบโปรยๆ ปรอยๆ ติดกันสองวัน เช้าวันหนึ่งเมื่อเปิดประตูหน้าบ้านออกไป...

" เธอมากับฝน...สวยตอนที่เดินตากฝน..."

ว้าวๆๆ ดอกสีขาวบานสะพรั่งออกมาพร้อมกันถึงสองดอก ดอกใหญ่มาก ลองดมใกล้ๆ มีกลิ่นหอมอ่อนๆด้วย รู้สึกตื่นตาตื่นใจอย่างบอกไม่ถูก ก็ไม่เคยเห็นดอกไม้ดอกใหญ่ที่สวยงามขนาดนี้มาก่อนเลยนี่นา หลังจากเป็นปลื้มอยู่สักพัก จึงรีบคว้ากล้องออกไปถ่ายภาพเก็บเอาไว้ ถ่ายไปมากมายหลายรูป ทุกมุมทุกองศา เหมือนปาปาราซซี่ตามถ่ายดาราออสก้าร์อย่างไรอย่างนั้นเลยค่ะ

อิ่มอกอิ่มใจจนอดนึกไม่ได้ว่า สิ่งมีชีวิตในสวนของเรานี้ ช่างนำความสุขใจมาให้อย่างประหลาดเสียจริง ไม่ว่าจะเป็นความสวยงามที่เรารอคอย และคาดเดาได้ หรือที่มาโดยไม่ได้คาดหวัง ไม่คิดไม่ฝันมาก่อน

ทว่า ยังไม่ทันจะหายปลื้มกับสาวสวยในสวน สิ่งที่ไม่คาดคิดก็เกิดขึ้นค่ะ...ตกบ่าย กำลังนั่งทำงานเพลินๆ ขณะช่วงละสายตาจากจอคอมพิวเตอร์มองไปอีกที อ้าว! เอ๊ะ! ดอกไม้ดอกเดิมหรือนั่น ทำไมไม่เหมือนเมื่อเช้าเลย กลีบขาวสะอาด มีริ้วย่นๆ ตรงขอบเหมือนผักกาดฉ่ำน้ำ หดลงอย่างเห็นได้ชัด เหมือนจะคายน้ำออกจนหมด เพียงชั่วขณะที่กำลังมองดูแบบงงๆ ก็ทันได้เห็นกลีบขาวๆนั้น ค่อยๆร่วงหล่นไปทีละกลีบ...ในเวลาอันรวดเร็วมาก ราวกับว่า สาวสวยที่เห็นเมื่อเช้านี้ เธอถูกแม่มดสาปให้กลายร่างเป็นคนแก่ และสูญสลายเป็นผุยผงในพริบตากระนั้น

เข้าไปดูอาการใกล้ๆ เหลือเพียงเกสรตรงกลางที่พอจะเป็นพยานยืนยันได้ว่า ตรงนี้เคยมีดอกไม้แสนสวยผลิบานให้เห็นจริง ๆ ยังดีที่ได้เก็บภาพไว้เมื่อเช้า

หลังจากนำภาพไปโพสต์ขึ้นเฟซบุ๊ค เพื่อนๆส่วนใหญ่บอกว่าเพิ่งเคยเห็นดอกไม้ชนิดนี้เป็นครั้งแรกเหมือนกัน ดอกไม้อะไรกันนะนี่ โผล่หน้าสวยๆมาให้หลงรัก แล้วก็โรยราจากไปเพียงไม่ทันข้ามวัน กระนั้นหรือ? ด้วยความสงสัยว่า เราอาจจะทำอะไรผิดไปกับสาวเจ้า หรือว่าเป็นธรรมชาติของเธอแบบนั้นกันนะ "ผักหวาน" จึงต้องรีบไปเสิร์ชหาข้อมูลเกี่ยวกับพรรณไม้ชนิดนี้โดยด่วน และก็ทำให้ทราบว่า ที่จริงแล้ว เธอไม่ใช่ว่าน (ฟังผิดไปเองค่ะ) แต่เธอชื่อว่า ส้านดอกขาว

 

ต้นส้านโดยทั่วไปที่คนส่วนใหญ่รู้จักมีอยู่ 2 ชนิด คือ ส้านชวา และส้านใหญ่ เป็นต้นไม้ที่นิยมปลูกเป็นไม้ประดับอาคารบ้านเรือน แต่ส้านดอกขาวนี้เป็นไม้นำเข้าที่เพิ่งมีมาขายในบ้านเราไม่นานนัก หลายคนจึงยังไม่รู้จัก คุณป้าคนขายบอกกับ "ผักหวาน" ว่า เป็นไม้ของมาเลเซีย ซึ่งจากข้อมูลที่ไปอ่านพบ ก็จริงดังที่คุณป้าบอก คือมีถิ่นกำเนิดในประเทศมาเลเซีย เพื่อนบ้านในอาเซียนของเรานี่เอง แต่ทางใต้ของเราก็มีเหมือนกันค่ะ ต้น "ส้านชวา" นี้ บางพื้นที่ก็เรียก "ส้านยาวา" และด้วยเป็นพืชตระกูลเดียวกัน จึงมีลักษณะทางพฤกษศาสตร์เหมือนกันทุกอย่าง ต่างกันเพียงว่า ส้านดอกขาวมีสีขาว แทนที่จะเป็นสีเหลือง และมีขนาดดอกที่ใหญ่กว่าส้านชนิดอื่น

ส้านดอกขาว จัดเป็นไม้ยืนต้น อยู่ในวงศ์ DILLENIACEAE ลักษณะกิ่งก้านจะแตกเป็นพุ่ม มีใบดก หนา ขนาดใบค่อนข้างใหญ่ ขอบใบหยัก ตรงโคนใบจะมีครีบเล็กๆ ตั้งขึ้นคล้ายครีบปลา ใบจะมีสีเขียวสด สลับโทนอ่อน-แก่ แม้ในช่วงที่ไม่มีดอก ก็ยังดูสวยงาม

ส่วนดอกนั้น เมื่อบานเต็มที่ มีขนาดใหญ่กว่าส้านใหญ่และส้านชวา ประกอบด้วยกลีบดอก 5 กลีบ แยกห่างออกจากกันทุกกลีบ สีขาวสะอาด ปลายกลีบมีลักษณะงุ้มขึ้นเล็กน้อยคล้ายรูปช้อน ขนาดดอกโดยทั่วไป วัดเส้นผ่าศูนย์กลางได้ประมาณ 9-10 เซนติเมตร

กลีบดอกสีขาวสวยสะอาดตา แต่ก็ไม่ได้ขาวโพลนไปซะทั้งหมด ธรรมชาติเสกสรรให้เกสรตรงกลางดอกมีสีแดงเข้ม ซึ่งตัดกันฉุบฉับกับสีขาวของกลีบดอก ในสายตาของ "ผักหวาน" เกสรของดอกส้านขาวนี้ งามวิจิตรจากธรรมชาติบรรจงจัดจริงๆ เพราะรูปที่เรียงตัวกันเป็นเชิงเป็นชั้น ราวกับมงกุฎราชินีในนิทาน ทำให้ส้านดอกขาวมีทั้งความสวยสดใส และโดดเด่นเป็นสง่าในคราวเดียวกัน หากดูแลรดน้ำไม่ให้ขาดแล้วละก็ เธอก็จะออกดอกมาให้ชื่นใจได้ตลอดทั้งปี แถมยังออกดอกคราวละหลายๆ ดอกอีกด้วย เวลาบานพร้อมกันจะยิ่งสวยมากทีเดียว "ผักหวาน" ได้สัมผัสมาแล้วค่ะ ตอนที่ส้านดอกขาวที่บ้านบานพร้อมกันถึง 3-4 ดอก เพื่อนบ้านที่เดินผ่านไปมา เป็นต้องมองกันเหลียวหลังเลยทีเดียว

ตามข้อมูลยังบอกว่า นอกจากดอกแสนสวยแล้ว ผลก็ยังมีลักษณะพิเศษ คือเป็นรูปกลมแป้น เมื่อสุกแล้วเป็นสีแดง แตกเป็น 6 แฉก ข้างในมีเมล็ด แต่ต้นที่บ้านยังไม่เคยออกผลมาให้เห็นเลย

ยังจำได้ว่า คุณป้าคนขายบอกว่า ใบเอามาแกงส้มได้ ส่วนเพื่อนอีกคนบอกว่า ดอกก็กินได้ด้วย รสชาติออกเปรี้ยวๆ...อืม ! น่าสนใจ ฤกษ์งามยามดีวันไหนจะลองชิมรสชาติดูสักหน่อยค่ะ หวังว่าคงไม่มีอะไรมาให้เซอร์ไพร้ซ์อีกนะ

 

เนื้อที่เล็กๆ ที่พอมีในบริเวณบ้าน "ผักหวาน" ปลูกโน่นปลูกนี่ลงไปแบบรวมมิตรเลยค่ะ ชอบใจอะไรก็เอามาปลูก เลยมีครบทั้งไม้ดอก ไม้ผล ไม้ประดับ และสมุนไพรใกล้ตัว เวลาเดินรดน้ำยามเช้าและยามเย็น เป็นช่วงเวลาแห่งความสุขและสบายใจที่สุด ได้ผ่อนคลาย หายเครียด หายเหนื่อย เป็นปลิดทิ้ง ไม่ต้องวิ่งไปหาธรรมชาติที่ไหนไกลๆ แค่สวนเล็กๆ ก็สามารถสร้างความสุขในครอบครัวได้แล้ว...