ผ้าไหมบ้านคำปุน...เลิศพัสตรา แห่งแดนอีสาน

เลิศพัสตรา...ภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมไทย

ชื่อเสียงและคุณภาพของผ้าไหมแห่งบ้านคำปุน เป็นที่ยอมรับว่าเป็นเลิศกว่าใครในแดนอีสาน จนเป็นที่กล่าวขานถึงความประณีต วิจิตรบรรจงของลวดลายผ้า ที่บ้านคำปุนได้ประยุกต์เทคนิคการทอผ้ามัดหมี่ของท้องถิ่นอีสานมาผสมผสานกับการทอแทรกด้วยดิ้นเงินดิ้นทองแท้ลงในผืนผ้าอย่างวิจิตรตระการตา แม่คำปุน ศรีใส ผู้มีผลงานดีเด่นทางวัฒนธรรม สาขาทัศนศิลป์-ถักทอ จากสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ เป็นผู้ก่อตั้งโดยมี มีชัย แต้สุจริยา บุตรชายซึ่งเป็นศิลปินดีเด่นของจังหวัดอุบลราชธานี พ.ศ.2544 เป็นผู้สืบทอดงานศิลปะสิ่งทอชั้นสูงนี้

คุณมีชัย หรือที่คนคุ้นเคยเรียกกันว่า "คุณเถ่า" เป็นศิลปินที่มีพรสวรรค์ในการออกแบบลวดลายผ้า สามารถถ่ายทอดรสนิยมอันเป็นเลิศ ให้ปรากฏผ่านความงามของสีสันและความลงตัวของจังหวะการทอแทรกดิ้นเงินดิ้นทอง ให้ทอประกายแสงทองอย่างสวยงาม ทุกลวดลายผ่านการคำนวณกำหนดตำแหน่งด้วยการเขียนแบบลายกราฟอย่างมีคุณภาพ คุณมีชัยเล่าข้อมูลการผลิตผ้าไหมของบ้านคำปุนว่า จะเน้นคุณภาพแม้จะเป็นสิ่งที่มองไม่เห็น เช่น ด้านวัสดุดิบจะคัดเลือกเส้นไหมพื้นเมืองที่สาวเส้นไหมอย่างมีคุณภาพสวยงามบางเบายิ่งกว่าเส้นผม

เมื่อฟอกย้อมเส้นไหมแล้วก็ทางบ้านคำปุนก็ยังเก็บรักษาขั้นตอนการตีเกลียวไหมทุกเส้นก่อนนำไปทอเพื่อให้เส้นใยมีความอ่อนโยนต่อผิวสัมผัสอันเป็นเทคนิคโบราณที่สืบสานเอาไว้ ขณะที่หลายๆที่ได้ละเลยและลัดไม่ปฏิบัติขั้นตอนนี้ และสิ่งที่ยากมากในการสร้างสรรค์ผ้าไหมที่สวยงาม คือ การให้สีสัน แต่เป็นเรื่องที่เป็นจุดเด่นของผ้าไหมบ้านคำปุน ด้วยคุณมีชัยมีพรสวรรค์ในการออกแบบองค์ประกอบสีสันที่เน้นรายละเอียดความงามของสีที่กลมกลืนกัน ต้องพิศดูใกล้จึงจะสัมผัสเสน่ห์ความงามของสีสันอันลึกซึ้งนี้ได้ จะไม่เลือกใช้สีสันที่ฉูดฉาดบาดตาจนเกินงาม ดังนั้นสีสันของผ้าไหมบ้านคำปุนโดยเฉพาะผ้าไหมมัดหมี่จึงถูกมัดย้อมสีแต่ละขั้นตอนอย่างงดงามลงตัว ในด้านลวดลายโดยเฉพาะ "ลายกรวยเชิง" ที่คุณมีชัยออกแบบนั้นล้วนสร้างสรรค์จนงามเลิศ ยิ่งกว่าลวดลายในผ้ามัดหมี่โบราณที่อยู่ในพิพิธภัณฑ์

สำหรับผ้าผืนงามที่ของบ้านคำปุนที่ขอนำตัวอย่างมาให้ชมครั้งนี้เป็นผ้ามัดหมี่ที่คุณมีชัย ออกแบบด้วยลวดลายชั้นสูง มีกรวยเชิงสามชั้นตามแบบอย่างราชสำนักสยาม ผูกลวดลายย่อมุมไม้สิบสองกับลายอื่นๆ ผมได้มีโอกาสได้เห็นได้สัมผัสผืนผ้าจริง จึงได้ตระหนักว่า เป็นความงามที่ภาพถ่ายเก็บรายละเอียดไม่ได้เหมือนของจริง

ทุกท่านที่รักผ้าผืนงามและงานศิลปะมีโอกาสได้ชมผ้าบ้านคำปุนของจริงในช่วงงานแห่เทียนเข้าพรรษา ซึ่งคุณมีชัยได้จัดงานเปิดบ้านคำปุนทุกปีเพื่อให้โอกาสทุกๆคนได้ร่วมทำบุญกับบ้านคำปุนในการอนุรักษ์พิพิธภัณฑ์วัดศรีอุบลรัตนารามและงานช่วยเหลือสังคมต่างๆ

(ขอขอบพระคุณเจ้าของผ้าคือ คุณสายสุนีย์ โควสุรัตน์)

 

**********************

ที่ปรึกษา....เพ็ญพรรณ สิทธิไตรย์ และ อ.สาวิตรี สุวรรณสถิตย์