โครงการ "แก้มลิง" นำธรรมชาติของสัตว์โลกมาประยุกต์ใช้เพื่อแก้ปัญหา

๗๐ ปี แห่งพระบารมีปกเกล้า เนื่องใจโอกาส ๗๐ ปีแห่งการขึ้นครองราชสมบัติองพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

เราอาจได้ยินคำว่า "แก้มลิง" กันบ่อยๆ แต่กี่คนจะรู้จักอย่างลึกซึ้งว่า โครงการแก้มลิงที่ว่านี้มีที่มาที่ไปอย่างไร

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำรัสถึงเหตุการณ์หนึ่งอันนำมาสู่จุดเริ่มต้นของแนวคิดการทำ "แก้มลิง" ว่าเป็นสิ่งที่ทรงสังเกตเห็นตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ ขณะที่ทรงมีพระชนมายุเพียง ๕ พรรษา

"ลิงโดยทั่วไป ถ้าเราส่งกล้วยให้ ลิงก็จะรีบปอก แล้วเอาเข้าปากไปเก็บไว้ที่แก้มลิง จะเอากล้วยไปไว้ที่กระพุ้งแก้มได้เกือบทั้งหวี โดยเอาไปไว้ที่แก้มก่อน แล้วจึงนำมาเคี้ยวบริโภคและกลืนเข้าไปภายหลัง"

โครงการแก้มลิงอันเนื่องมาจากพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว นอกจากจะบ่งชี้ถึงพระอัจฉริยภาพในการสังเกต จดจำ และใส่พระทัยในรายละเอียดเล็กๆน้อยๆเกี่ยวกับธรรมชาติด้วยความละเอียดถี่ถ้วนแล้ว ยังแสดงให้เห็นถึงพระสติปัญญาอันเฉียบแหลม ในการนำเรื่องธรรมชาติของสัตว์โลกมาเปรียบเทียบและประยุกต์ใช้เพื่อแก้ปัญหาที่เกิดขึ้น

หลักการของโครงการแก้มลิงคือ เมื่อเกิดภาวะน้ำท่วมขังขึ้น ก็ให้ดำเนินการระบายน้ำออกจากพื้นที่ตอนบน ให้ไหลลงคลองพักน้ำหรือลุ่มน้ำขนาดใหญ่ พื้นที่ดังกล่าวนี้จะทำหน้าที่รวบรวมน้ำ รับน้ำและดึงน้ำที่ท่วมขังจากพื้นที่ทางตอนบนมาเก็บไว้ (เหมือนลิงขณะเก็บกล้วยตุนไว้ในกระพุ้งแก้ม) จนเมื่อถึงเวลาที่ระดับน้ำทะเลลดต่ำกว่าระดับน้ำในคลอง ก็ทำการระบายน้ำจากคลองดังกล่าวโดยใช้หลักทฤษฎีแรงโน้มถ่วงของโลก (การระบายน้ำเปรียบเหมือนลิงที่ค่อยๆเคี้ยวบริโภคและกลืนกล้วย)

การสูบน้ำจากคลองที่ทำหน้าที่ "แก้มลิง" นี้ก็เพื่อทำให้น้ำตอนบนค่อยๆไหลมาเองตลอดเวลา ซึ่งจะส่งผลให้ปริมาณน้ำที่ท่วมพื้นที่ลดน้อยลง และเมื่อระดับน้ำทะเลขึ้นสูงกว่าระดับน้ำในลำคลอง จึงทำการปิดประตูระบายน้ำ ทั้งนี้โดยยึดหลักให้น้ำไหลลงทางเดียว

ปัจจุบันโครงการแก้มลิงอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ทั้งขนาดใหญ่และเล็กได้กระจายอยู่ในหลายพื้นที่ในเขตกรุงเทพมหานครกว่า ๒๐ จุด เช่น โครงการแก้มลิงฝั่งตะวันออก รับน้ำจากสระบุรี พระนครศรีอยุธยา ปทุมธานี นนทบุรี และกรุงเทพฯ ผ่านคลองธรรมชาติแนวเหนือใต้ ก่อนระบายออกสู่อ่าวไทยบริเวณจังหวัดสมุทรปราการ โครงการแก้มลิงฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา รับน้ำตั้งแต่จังหวัดอ่างทอง พระนครศรีอยุธยา ปทุมธานี นครปฐม กรุงเทพฯ ระบายลงสู่ทะเลด้านจังหวัดสมุทรสาคร

นอกจากนี้ยังได้ขยายการดำเนินการไปยังโครงการบรรเทาอุทกภัยตามพระราชดำริ (แก้มลิงหนองใหญ่) จังหวัดชุมพร และโครงการบรรเทาอุทกภัยพื้นที่ลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา เพื่อแก้ไขปัญหาน้ำท่วม

"โครงการแก้มลิง" จึงเป็นตัวอย่างหนึ่งในพระอัจฉริยภาพของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่ทรงนำธรรมชาติของสัตว์โลกมาประยุกต์ใช้เพื่อแก้ปัญหาได้จริง และยังประโยชน์แก่พสกนิกรชาวไทยตราบถึงทุกวันนี้

 

(จากหนังสือ "ตามรอยพระบาท จอมปราชญ์แห่งน้ำ" โดย สุวิสุทธิ์ เรียบเรียง)