สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี กับแง่มุมของกฎหมาย

กฎหมายสนุก สนุก

วันที่ ๒ เมษายน ๒๕๕๙ ซึ่งชาวไทยปลื้มปีติเป็นล้นพ้น เพราะเป็นโอกาสคล้ายวันพระราชสมภพของ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ที่ทรงเป็นยอดดวงใจของพสกนิกรทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ ไม่ว่าจะเป็นชาวจีน ลาว กัมพูชา และพม่ารามัญ ล้วนรักในพระองค์ที่เสด็จฯไปทรงเยี่ยมเยียนผู้ยากไร้ ด้อยโอกาส และทรงสร้างเสริมโครงการพัฒนาในด้านต่างๆ ที่ล้วนเป็นประโยชน์ต่อชีวิตและความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นของพวกเขาเหล่านั้นอย่างเป็นรูปธรรมจับต้องได้ โดยไม่เลือกเพศ ผิวพรรณ ชาติ หรือเผ่าพันธุ์ใด จนเป็นที่เลื่องลือระบือไปทุกทิศา ล้วนแซ่ซ้องสรรเสริญในพระจริยาวัตรอันงดงาม ตลอดจนพระเกียรติคุณและพระกรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้

วันนี้ผู้เขียนจึงอยากเขียนถึงพระเกียรติคุณของพระองค์ในด้านของกฎหมาย นอกเหนือจากเรื่องของวรรณคดี ประวัติศาสตร์ ภาษาศาสตร์ นิรุกติศาสตร์ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี สิ่งแวดล้อม และศาสตร์อื่นอีกมากมายนับไม่ถ้วนที่ทรงสนพระทัยใฝ่ศึกษาและเรียนรู้อย่างลึกซึ้งซึ่งมีผู้เขียนถึงมามากมายแล้ว

ผู้อ่านบางท่านอาจยังไม่ทราบว่าพระองค์ท่านสนพระทัยในการฝึกอบรม บำบัด แก้ไข ฟื้นฟูจิตใจและร่างกายของเด็กและเยาวชนที่กระทำผิด ซึ่งเป็นงานโดยตรงของศาลเยาวชนและครอบครัว ที่เดิมคือ ศาลคดีเด็กและเยาวชน เด็กและเยาวชนเหล่านี้ หากศาลส่งตัวเข้ารับการบำบัดแก้ไข จะถูกส่งไปยังบ้านต่างๆ อันได้แก่ บ้านเมตตา บ้านกรุณา บ้านมุทิตา และบ้านอุเบกขา สำหรับเด็กและเยาวชนชาย กับบ้านปรานี สำหรับเด็กและเยาวชนหญิง

ทราบหรือไม่ว่าชื่ออันไพเราะของบ้านเหล่านี้ พระองค์ทรงพระราชทานนามให้ แทนชื่อสถานฝึกอบรม และสถานกักและอบรม ที่ใช้อยู่เดิมตั้งแต่ก่อตั้ง ศาลคดีเด็กและเยาวชน กับสถานพินิจเด็กและเยาวชน ตั้งแต่ปี ๒๔๙๔ ครั้นถึงปี ๒๕๑๗ พระองค์ท่านเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วย สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ฯ ทรงเยี่ยมสถานฝึกอบรมชาย บริเวณที่ดิน ๑๖ ไร่ ที่บางนา และพระราชทานนามว่า "บ้านกรุณา" เป็นมงคลนาม จากนั้นจึงพระราชทานนามอันเป็นมงคลจนครบทุกบ้าน ตามหลักพรหมวิหาร ๔ ของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพื่อใช้เป็นหลักในการฝึกอบรม บำบัด แก้ไข และฟื้นฟู เด็กและเยาวชน ด้วยความรัก ความเมตตา ความเอื้ออาทร ความพอใจรักใคร่ ความเที่ยงธรรม มิใช่ใช้อำนาจบาตรใหญ่กดขี่ข่มเหงรังแก เพราะเห็นว่าเด็กต่ำต้อยด้อยโอกาสขาดสิทธิอันพึงมีพึงได้ ดังปรากฏอยู่เสมอในคุกหรือเรือนจำที่ใช้ขังนักโทษชายหญิงที่เป็นผู้ใหญ่

เมื่อรัฐบาลญี่ปุ่นให้การสนับสนุนในการจัดตั้งสถานฝึกอบรมชายในระดับมาตรฐานสากล ขึ้นที่ตำบลคลองโยง อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม พระองค์ก็ทรงมีพระกรุณาธิคุณเป็นล้นเกล้าล้นกระหม่อม พระราชทานพระนามของพระองค์ใช้เป็นชื่อของสถานที่แห่งนี้ว่า "ศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชนสิรินธร" ตามที่ศาลเยาวชนและครอบครัวขอพระราชทาน เป็นที่ปลื้มปีติแก่ผู้ปฏิบัติหน้าที่ในศาลเยาวชนและครอบครัวทั้งปวงเป็นยิ่งนัก

อนึ่ง เมื่อครั้งที่ผู้เขียนยังปฏิบัติหน้าที่เป็นผู้บริหารศาลเยาวชนและครอบครัว วันหนึ่งผู้เขียนก็ได้รับสนองพระราชดำริที่มีรับสั่งให้เข้าไปบรรยายความรู้ในด้านการบำบัดแก้ไขฟื้นฟูเด็กและเยาวชนที่กระทำผิดแก่นักเรียนโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าฯ ที่เขาชะโงก นครนายก โดยพระองค์ท่านประทับฟังด้วยความสนพระทัย ทั้งยังทรงร่วมแลกเปลี่ยนความรู้ในเรื่องดังกล่าวกับผู้เขียนและนักเรียน ทรงเป็นผู้ใฝ่รู้ใฝ่เรียนโดยแท้จริง นับเป็นพระกรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้

อีกเรื่องหนึ่งที่ผู้เขียนยังจำได้อย่างแม่นยำก็คือ ในขณะที่ผู้เขียนยังดำรงตำแหน่งเป็นผู้บริหารศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง มีคุณหมอท่านหนึ่งที่เป็นกรรมการสถานสงเคราะห์เด็กของสภากาชาดไทย ได้มาปรึกษาถึงกรณีที่มีผู้รับเด็กกำพร้าที่อยู่ในความดูแลของสภากาชาดไทยไปเป็นบุตรบุญธรรม แล้วได้นำเด็กมาคืน

คุณหมอเล่าถึงพระราชปรารภของพระองค์ท่านที่ว่า เนื่องจากเป็นเด็กกำพร้าที่อยู่ในความดูแลของสถานสงเคราะห์ กฎหมายจึงให้ร้องขอคืนต่อศาลเยาวชนและครอบครัว ศาลเท่านั้นจึงเป็นผู้เดียวที่จะใช้ดุลพินิจพิพากษาให้เลิกรับบุตรบุญธรรมได้ ทรงเห็นว่าการรับเลี้ยงเด็กไม่ควรเหมือนการเลี้ยงสุนัข เลี้ยงแมว ที่ไม่พอใจขึ้นมาก็เลิกเลี้ยง เอามาปล่อย นึกถึงจิตใจของเด็กบ้างว่าจะอยู่ต่อไปอย่างไร

ผู้เขียนยอมรับว่าปัญหาลึกซึ้งที่ทรงหยิบยกขึ้นนี้เป็นปัญหาสำคัญ ซึ่งทางศาลเยาวชนและครอบครัวไม่เคยคิดมาก่อนเลย จึงต้องนำมาประชุมปรึกษาหารือกันเป็นการด่วน ว่าไม่ควรเห็นเป็นเรื่องเล็ก เพราะเป็นเรื่องละเอียดอ่อนในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ ที่จะต้องดูแลด้วยความรอบคอบและระมัดระวังอย่างยิ่งยวด ดังที่ทรงปรารภไว้นั้น

ในโอกาสอันสำคัญและเป็นมงคลยิ่งนี้ ผู้เขียนขอกราบแทบพระบาท รำลึกนึกถึงพระเกียรติคุณและพระกรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้ ในแง่มุมบางส่วนของกฎหมาย ที่ทรงมีต่อพสกนิกรชาวไทย โดยเฉพาะกลุ่มคนผู้ยากไร้และด้อยโอกาสที่ปราศจากผู้ดูแลและนึกถึง

ขอถวายพระพร ในนามของนักกฎหมายผู้หนึ่ง ให้ทรงพระเกษมสำราญ ทรงพระเจริญยิ่งยืนนาน

ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ขอเดชะ