กินอยู่แบบรู้ทันเบาหวาน

สมุนไพรเพื่อสุขภาพ

2.

โรคเบาหวาน...มีหลักการง่ายๆในการใช้สมุนไพร ให้เกิดความปลอดภัย คือ การเลือกใช้สมุนไพร ที่ใช้กันเป็นอาหารอยู่แล้ว หรือเสาะหาได้ง่ายในท้องถิ่น แต่ต้องมีความรู้ความเข้าใจ ทั้งการแพทย์แผนปัจจุบัน และทางการแพทย์แผนไทย ร่วมกับการปฏิบัติตนที่เหมาะสมอีกด้วย โดยสมุนไพรที่หมอยานำมาใช้ในผู้ป่วยเบาหวาน คือ

สมุนไพรที่มีรสขม ช่วยบำรุงตับ ซึ่งตับมีหน้าที่สร้างไฟธาตุ สร้างน้ำดีในการย่อยอาหาร ได้แก่ มะระขี้นก ฟ้าทะลายโจร ครอบจักรวาล บอระเพ็ด ชิงช้าชาลี แห้ม รางจืด ว่านค้างคาวดำ ขมิ้นขม สะเดา ขี้เหล็ก ผักเชียงดา ผักง้วนหมู หนุมานประสานกาย จักรนารายณ์ มะแว้ง มะเขือพวง ราชดัด ลูกใต้ใบ ตีนเป็ด ไมยราบ เป็นต้น

สมุนไพรที่มีรสร้อน มีกลิ่นฉุน ช่วยในการย่อย ช่วยกระจายเลือดลม ทำให้เลือดลมเดินได้สะดวก เช่น พริกไทย กุ่ม เจตมูลเพลิง สะตอ หมุย (หอมแขก) แห้วหมู พลูคาว หญ้าดอกขาว ข่า ใบกะเพรา อบเชย กระวาน ใบพืชตระกูลมะนาว เช่น ใบมะนาว ใบเขยตาย ผักกะสัง เป็นต้น

สมุนไพรที่มีรสฝาด ช่วยสมานเนื้อหนัง ทำให้เนื้อเยื่อต่างๆ แข็งแรงกระชับ มีช่องทำให้ลมเดินได้สะดวกขึ้น เพิ่มธาตุไฟได้เล็กน้อย เช่น มะขามป้อม ตรีผลา ขมิ้นชัน มังคุด ไพล เกสรบัว เถาวัลย์เปรียง ใบไข่เน่า ใบหว้า เมล็ดหว้า มะตูม (ฝาดหวาน) ซึ่งสมุนไพรต่างๆเหล่านี้ มีสรรพคุณในการต่อต้านอนุมูลอิสระ ช่วยชะลอความเสื่อมต่างๆ ที่นำไปสู่อาการแทรกซ้อนของโรคเบาหวาน

สมุนไพรที่มีรสจืด ช่วยขับน้ำ ช่วยการทำงานของไต เช่น รากเตย รากลำเจียก รากข้าว ข้าวโพด (ซัง/ไหม) ตำลึง ฟักแฟง หญ้าปราบ บานไม่รู้โรย วุ้นว่านหางจระเข้ ซึ่งการที่ขับน้ำออกไปจำนวนหนึ่ง จะทำให้ธาตุไฟมีกำลังมากขึ้น

สมุนไพรที่มีรสเมาเบื่อ ช่วยกำจัดพิษ ปรับธาตุไฟให้เป็นปกติ เมื่อร่างกายมีภาวะชุ่มน้ำหรือน้ำเกิน สมุนไพรที่ช่วยขับน้ำ ก็เป็นส่วนหนึ่ง ที่จะช่วยให้พิษสงบ เช่น ขันทองพยาบาท ชุมเห็ด ทองพันชั่ง กำแพงเจ็ดชั้น หัวร้อยรู หัวข้าวเย็นเหนือ ข้าวเย็นใต้ เป็นต้น ซึ่งสมุนไพรเหล่านี้ เหมาะกับผู้ที่ป่วยมานาน หรือสะสมสารพิษไว้มาก

นอกจากรสของสมุนไพรเหล่านี้ ยังพบสมุนไพรที่รสเปรี้ยวและหวาน ในตำรับยาเบาหวานอีกด้วย แต่อย่างไรก็ตามสมุนไพรชนิดหนึ่งๆ อาจมีได้หลากหลายรส เช่น ขมิ้นชัน...มีรสฝาด หวาน เผ็ด มะขามป้อม...มีรสฝาด เปรี้ยว หวานรวมๆกันอยู่ ดังนั้น สมุนไพรในหลายๆชนิด จึงไม่สามารถแยกรสของสมุนไพรออกได้อย่างเด็ดขาด

ส่วนการป้องกันและดูแลรักษาโรคเบาหวาน ในทางการแพทย์แผนไทย คือ การอยู่กับเบาหวานอย่างเป็นองค์รวม ที่ประกอบไปด้วย

1. การรักษาธาตุไฟให้เป็นปกติ เช่น การไม่อยู่แต่ในที่เย็นๆ

2. กินอาหารที่เหมาะสม ทั้งชนิด คุณภาพ และปริมาณ คือ กินปริมาณน้อยๆ 3 เวลา มีเบรกระหว่างมื้อ 2 เวลา กินให้ตรงเวลา ไม่กินหวาน กินอาหารกากใย กินอาหารที่มีรสขม กินผักให้มากขึ้น กินอาหารสมดุล ดื่มน้ำให้เพียงพอ

3. ไม่กินอาหารที่ปนเปื้อนสารพิษ หรือสิ่งที่จะไปมีผลต่อตับ เพราะจะทำให้ตับทำงานหนัก

4. การออกกำลังกาย และการเคลื่อนไหว เพื่อเป็นการเพิ่มไฟธาตุ ซึ่งในปัจจุบันพบว่า การออกกำลังกาย ช่วยในการเผาผลาญคาร์โบไฮเดรต ช่วยในการลดน้ำตาลในคนไข้บางราย หรือจะช่วยทำให้อินซูลิน ทำหน้าที่ได้ดียิ่งขึ้น

5. เพิ่มธาตุไฟโดยการได้รับแสงแดดบ้าง ซึ่งนับเป็นสิ่งที่จำเป็น เนื่องจากแสงแดด ช่วยในการสร้างวิตามินดี ที่ช่วยในการดูดซึมแคลเซียม โดยแคลเซียมในกระแสเลือด ได้มีบทบาทในการหลั่งอินซูลินของตับอ่อน

6. ทานสมุนไพรบำรุงตับทุกวัน ส่วนใหญ่เป็นสมุนไพรรสขม หรือสมุนไพรที่ป้องกันความเสื่อม และชะลออาการแทรกซ้อน อย่างขมิ้นชัน มะขามป้อม

7. ทานสมุนไพรเพิ่มธาตุไฟ และการไหลเวียนเลือด มักเป็นสมุนไพรที่รสร้อน รสหอม ฉุน

8. รักษาจิตใจไม่ให้เครียด หรือไม่โกรธ เพราะอารมณ์แปรปรวน และความเครียดนั้น เป็นสาเหตุของการทำให้น้ำตาลในเลือดสูง

9. มีวิถีชีวิตที่ถูกต้อง กินและนอนให้เป็นเวลา

10. ตรวจระดับน้ำตาลในเลือดอย่างสม่ำเสมอ

ภญ.ดร.สุภาภรณ์ ปิติพร ได้กล่าวถึงการรักษาว่า แม้โรคเบาหวานจะไม่ใช่โรคที่หายขาด แต่ถ้าคุมระดับน้ำตาลได้ด้วยการกินยาอย่างถูกต้องและสม่ำเสมอ โดยการกินอาหารและสมุนไพรที่เหมาะสม เราก็จะสามารถอยู่ร่วมกับเบาหวานได้ อย่างที่ไม่เจ็บป่วยด้วยโรคแทรกซ้อนต่างๆ ซึ่งกินอาหารให้เสมือนยา มิเช่นนั้นต้องกินยาเป็นอาหาร

ในงานเสวนา "กินอยู่แบบรู้ทันเบาหวาน" จัดขึ้นโดย มูลนิธิโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร ร่วมกับ FM 96.5 คลื่นความคิด บมจ.อสมท. และคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล นอกจากจะมีการบรรยายพิเศษจากผู้เชี่ยวชาญต่างๆแล้ว ยังได้มีรายการพิเศษ "Talk To Health" พูดคุยแลกเปลี่ยนประสบการณ์จริง ในการดูแลสุขภาพด้วยสมุนไพร จากผู้ป่วยเบาหวาน ทั้งมีการจำลอง การใช้ชีวิตอยู่ร่วมกับเบาหวานอย่างมีความสุข นิทรรศการด้านอาหาร-เครื่องดื่ม เกี่ยวกับสมุนไพรสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน อาทิ เมนูหมูห่อใบช้าพลู น้ำฟักปั่นบัวบก ต้มตำมะระขี้นก และชาหญ้าดอกขาว โดยศูนย์การเรียนรู้การดูแลสุขภาพฯ อภัยภูเบศร นิทรรศการ "นวัตกรรมการดูแลแผลเท้าเบาหวาน" ด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทย โดยวิทยาลัยการแพทย์แผนไทยอภัยภูเบศร การให้คำปรึกษา เจียดยาตามธาตุ และการแนะนำตำรับยาเบาหวานพื้นบ้าน จากร้านยาไทยโพธิ์เงิน-อภัยภูเบศรโอสถ นอกจากนั้นยังมีสวนสมุนไพรเบาหวาน และที่สำคัญได้มีการแจกพันธุ์มะระขี้นก ให้กับผู้ที่เข้ามาร่วมงานทุกคนอีกด้วย