ฝ้ายทอมือเนื้อดี ที่ "บ้านดอนหลวง"

เส้นไหม ใยฝ้าย
ช่างภาพ: 

บ้านดอนหลวง หมู่ที่ 7 ตำบล แม่แรง อำเภอป่าซาง จังหวัดลำพูน เป็นหนึ่งหมู่บ้าน OTOP เพื่อการท่องเที่ยว ลักษณะบ้านเรือนในชุมชนแทบทุกหลังเป็นทรงโบราณ ผสมผสานกับการตกแต่งสมัยใหม่ บรรยากาศเรียบง่าย สะอาดตา สองข้างทางเป็นร้านขายผ้าฝ้ายทอมือเรียงราย สลับกับวิถีชีวิตชาวบ้าน ที่กำลังทอผ้าฝ้ายด้วยกี่อยู่ภายในครัวเรือน ว่ากันว่าฝ้ายทอมือของที่นี่ราคาถูกกว่าท้องตลาดทั่วไปเกินครึ่ง

มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ระบุว่า บ้านดอนหลวงเป็นชุมชนชาวยองเก่าแก่ที่ก่อตั้งประมาณ พ.ศ.2352 ในรัชสมัยของเจ้ากาวิละ ได้กวาดต้อนผู้คนจากเมืองยอง ประเทศพม่า เข้ามาตั้งบ้านเรือนเพื่อ "เก็บฮอมตอมไพร่" เพื่อกอบกู้เมืองเชียงใหม่คืนจากพม่า ตั้งบ้านเรือนอยู่ประมาณ พ.ศ.2352 ชื่อหมู่บ้าน "กอถ่อน" ต่อมามีผู้อพยพมาสมทบ ทำให้ชุมชนขยายตัวมาตั้งบ้านเรือนอยู่ ณ ที่ตั้งหมู่บ้านในปัจจุบันซึ่งเป็นที่ดอน จึงเรียกชื่อหมู่บ้านใหม่ว่า "บ้านดอนหลวง"

ชาวบ้านบ้านดอนหลวงมีความภาคภูมิใจในความเป็นชาวยอง ทั้งภาษายอง และวิธีทางการดำเนินชีวิต ต่างช่วยกันอนุรักษ์ความเป็นตัวตนของท้องถิ่นเอาไว้อย่างมั่นคง การเริ่มต้นทอผ้าของชาวบ้านเกิดจากไปรับจ้างทอผ้าในตัวอำเภอป่าซาง ต่อมาโรงงานทอผ้าปิดตัวลง จึงมีการทอผ้าออกจำหน่ายเองในหมู่บ้าน และจัดตั้งกลุ่มทอผ้าขึ้นโดยการสนับสนุนของสำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอป่าซาง ในการพัฒนาทักษะการทอผ้าจากศูนย์ส่งเสริมอุตสาหกรรม ภาคที่ 1 จังหวัดเชียงใหม่ ตามโครงการ "หนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์" ตั้งแต่ พ.ศ.2546

ผลิตภัณฑ์ที่โดดเด่น คือ ผ้าฝ้ายทอมือ โดยมีศูนย์ทอผ้าภายในชุมชนทั้งหมด 8 จุด และมีศูนย์รวมผลิตภัณฑ์เครือข้ายกลุ่มทอผ้าหัตถกรรมพื้นบ้าน เป็นศูนย์กลางในการแสดง และจำหน่ายผลิตภัณฑ์ผ้าฝ้ายทอมือของสมาชิกในหมู่บ้านและชุมชนใกล้เคียง

จุดเด่นผ้าฝ้ายบ้านดอนหลวง ที่มีเอกลักษณ์เป็นของตัวเอง คือการทอมือด้วยกี่แบบโบราณ เน้นลาย 4 และ 6 ตะกอ ช่วยให้เนื้อผ้านุ่มและเหนียว ต่อมาได้พัฒนารูปแบบให้หลากหลาย ทั้งเป็นเสื้อผ้า เครื่องแต่งกาย เครื่องประดับ กระเป๋า ปลอกหมอน ผ้าคลุมเตียง มีการทำผ้าบาติค (มัดย้อม) ตัดเป็นเสื้อผ้าชุดนอน ชุดลำลอง เปิดขายปลีกหน้าบ้านตัวเอง และขายส่งผ่านพ่อค้าคนกลางที่เข้ามารับซื้อสินค้าถึงหมู่บ้าน เพื่อส่งแหล่งจำหน่ายในกรุงเทพมหานคร และต่างจังหวัด...ทำให้ชาวบ้านมีรายได้แตกต่างกันไป ตามสัดส่วนการผลิต ตั้งแต่ 3,000 บาท จนไปถึงเดือนละหลักแสน