"ยาประคบ" การรักษาควบคู่การนวดไทย

2.
สมุนไพรเพื่อสุขภาพ

สำหรับประสิทธิภาพของการรักษาด้วยการประคบสมุนไพร จะเกิดจากความร้อน และผลจากการที่ตัวยาสมุนไพร ซึมผ่านชั้นผิวหนังเข้าสู่ร่างกาย ความร้อนจากการประคบนั้น มีผลต่อการรักษา ช่วยลดอาการบวมที่เกิดจากการอักเสบของกล้ามเนื้อ เอ็น และข้อต่อ หลังจากผ่านไป 24-48 ชั่วโมง หรือช่วยเพิ่มการไหลเวียนของโลหิต ส่วนสมุนไพรที่ใช้ในตำรับยาลูกประคบ ส่วนใหญ่จะมีสรรพคุณในการแก้เคล็ด ขัดยอก ฟกช้ำ หรือทำให้เส้นเอ็นหย่อน เมื่อผสานกับความร้อนจากลูกประคบแล้ว จึงเสริมฤทธิ์ซึ่งกันในการรักษา

ข้อควรระวังในการประคบสมุนไพร

1. อย่าใช้ลูกประคบที่ร้อนเกินไป โดยเฉพาะกับบริเวณผิวหนังที่อ่อน บริเวณที่มีกระดูกยื่น หรือบริเวณที่เคยเป็นแผลมาก่อน ควรใช้ผ้าขนหนูรองหรือใช้ลูกประคบอุ่นๆ

2. ต้องระมัดระวังในกรณีที่ผู้ป่วยเป็นเบาหวาน อัมพาต เด็กหรือผู้สูงอายุ มักมีความรู้สึกตอบสนองช้า อาจทำให้ผิวหนังไหม้พองได้ง่าย ควรใช้ลูกประคบที่ไม่ร้อนจัด นอกจากนี้ยังห้ามใช้การประคบสมุนไพร ในกรณีที่มีการอักเสบ (ปวด บวม แดง ร้อน) ในช่วง 24 ชั่วโมงแรก เพราะจะทำให้บวมและเลือดออกมากขึ้นได้

3. หลังการประคบสมุนไพรไม่ควรอาบน้ำทันที เพราะจะไปชะล้างตัวยาออกจากผิวหนัง และร่างกายก็ยังปรับตัวไม่ทันอีกด้วย

ตำรับยาประคบนั้นมีมากมายหลากหลายตำรับ การตั้งตำรับยารับถือเป็นศิลปะเฉพาะตัว ของพ่อหมอแม่หมอเลยก็ว่าได้ โดยตัวยาหลักๆในตำรับยาประคบ ได้แก่ ใบเปล้า ใบหนาด หรือใบพลับพลึง และพืชตระกูลขิง เช่น ไพล ข่า กะทือ เร่ว ขมิ้นชัน ขมิ้นอ้อย

นอกจากนี้ยังมีสมุนไพรที่มีรสร้อน เช่น เปลือกมะรุม สมุนไพรที่มีกลิ่นหอมจำพวกพืชตระกูลส้ม เช่น ส่องฟ้า มะกรูด ส้มโอ สมุนไพรที่มีรสเปรี้ยว เช่น ใบมะขาม ใบส้มป่อย หรือสมุนไพรที่มีรสฝาด เช่น เปลือกแดง เปลือกประดู่

ในตำรับยาต่างๆมักมีเกลือ ในปริมาณเล็กน้อยอยู่ด้วย แม้บางตำรับจะไม่ได้บันทึกไว้ก็ตาม ซึ่งทางโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร ได้บันทึกตำรับยาประคบ ไว้อย่างน่าสนใจหลายตำรับ ในหนังสือบันทึกของแผ่นดิน 5 สมุนไพร ได้แก่

ยาประคบแก้อาการเคล็ดขัดยอก

ใช้ไพล พลับพลึง ขมิ้นชัน ทั้งหมดเป็นสมุนไพรสด นำไปทำยาประคบเช้า

ยาประคบแก้ปวดเมื่อย

ใช้ไพล 500 กรัม ผิวมะกรูด 200 กรัม ตะไคร้บ้าน 100 กรัม ใบมะขาม 300 กรัม ขมิ้นชัน 100 กรัม เกลือ 1 ซ้อนโต๊ะ การบรู 2 ซ้อนโต๊ะ ใบส้มป่อย 100 กรัม นำไปทำยาประคบเช้าเย็น

ยาประคบเพื่อสุขภาพ

ใช้ไพลแห้ง ผิวมะกรูดแห้ง เปราะหอมแห้ง สมุลแว้ง ตะไคร้ ใบมะขาม อย่างละ 100 กรัม การบรู 2 กรัม ที่บดให้ละเอียด ทำเป็นลูกประคบแห้ง การตากแห้งสมุนไพรพืชหอม ต้องตากในร่ม เพื่อรักษาน้ำหอมระเหยให้คงอยู่

ยาประคบแก้ปวดเมื่อย เคล็ดขัดยอก วิงเวียน บำรุงผิว

ใช้ไพล ขมิ้นชัน ผิวมะกรูด ใบมะขาม ใบส้มป่อย การบูร ใบเปล้า ใบหนาด ว่านซน และเกลือเล็กน้อย

ยาประคบแก้ปวดหัว

ใช้รากละหุ่งแดง ตะไคร้ต้น สีไคน้อย ตำห่อแพรขาว ประคบไว้บนหัว

ยาประคบแม่หลังคลอด (ทับหม้อเกลือ)

นำหม้อดิน เกลือเม็ด ใบบัวหลวง หรือใบพลับพลึง 3 ใบ โดยเอาเกลือใส่ในหม้อดิน แล้วนำไปตั้งไฟให้ร้อน ใช้บัวหลวง 3 ใบ รองที่ก้นหม้อ นำไปวางที่หน้าท้อง จะช่วยให้มดลูกแห้งเร็ว เข้าอู่เร็ว เหมาะสำหรับคนเพิ่งคลอดลูกใหม่ๆ

หากท่านใดมีความสนใจ เรียนเชิญเข้าเยี่ยมชม ณ ศูนย์การเรียนรู้การดูแลสุขภาพภาคประชาชน ด้านการแพทย์แผนไทยอภัยภูเบศร ได้ทุกวันเสาร์-วันอาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์ หรือติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม เรื่องราวเกี่ยวกับสมุนไพรและการแพทย์แผนไทย ณ มูลนิธิเจ้าพระยาอภัยภูเบศรฯ โทร.0-3721-1289 ได้เลยค่ะ