ผ้าทอมือรามัญ สังขละบุรี

ตอนที่ 1. วิถีดั้งเดิมแบบชาวมอญ
เส้นไหม ใยฝ้าย
ช่างภาพ: 

หมู่บ้านแผ่นดินธรรมแผ่นดินทอง หมู่ที่ 2 บ้านวังกะ ตำบลหนองลู อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี เป็นหมู่บ้านที่มีกะเหรี่ยงรามัญ (มอญ) อาศัยอยู่กว่าหนึ่งพันครอบครัว ตั้งอยู่บนฝั่งตะวันตกของแม่น้ำซองกาเลียตรงข้ามที่ว่าการอำภอสังขละบุรี ซึ่งอยู่บนฝั่งตะวันออก โดยเดินทางข้ามสะพานไม้ซึ่งสร้างขึ้นเพื่อใช้เป็นทางสัญจรของชาวบ้านระหว่าง ฝั่งอำเภอกับฝั่งหมู่บ้านมอญอันเป็นสัญลักษณ์สำคัญของหมู่บ้านมอญบ้านวังกะ จนถึงทุกวันนี้

สังขละบุรี เดิมคนพื้นเมืองเรียกว่า "สังเคลียะ" เป็นภาษาพม่า คำว่า "สังคละ" หมายถึงการผสมผสานคละเคล้าของคนต่างเผ่าพันธุ์ในพื้นที่ ต่อมาเมื่อพ.ศ.2438 ได้ยกฐานะเป็น อำเภอวังกะ ขึ้นอยู่กับจังหวัดกาญจนบุรี ต่อมาเปลี่ยนเป็น อำเภอสังขละบุรี เมื่อพ.ศ.2482 สังขละบุรีอยู่ตอนบนสุดของจังหวัดกาญจนบุรี ทิศเหนือและทิศตะวันตกติดกับประเทศพม่า ทางตะวันออกถึงจะติดกับอำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก แต่ก็ไม่มีเส้นทางเชื่อมต่อ เพราะถูกคั่นด้วยแนวเทือกเขา ทางใต้ติดกับอำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี จึงเป็นเส้นทางเดียว ที่เสมือนเป็นประตูทางเข้าออกสู่อำเภอสังขละบุรี

ชาวกะเหรี่ยงรามัญที่อำเภอสังขละบุรี เป็นกะเหรี่ยงที่มีประวัติความเป็นมายาวนาน มีรูปแบบสังคม วัฒนธรรมที่เด่นชัด เช่น การนิยมสักตามร่างกาย การสูบยาเส้น การกินหมาก ซึ่งเชื่อว่าจะป้องกันโรค กันแมลงได้ การเจาะหู หรือแม้กระทั่งรูปแบบบ้านเรือนที่ทำจากไม้ไผ่มีหิ้งบูชาผี ตามความเชื่อเรื่องผี ซึ่งกลายเป็นกรอบทางสังคมที่คอยควบคุมกะเหรี่ยง ชายและหญิงที่ยังไม่แต่งงานกันจะถูกเนื้อต้องตัวกันไม่ได้ หากมีการล่วงละเมิดมีเพศสัมพันธ์จะต้องขอขมา มิฉะนั้น อาจถูกลงโทษถึงขั้นไล่ออกจากหมู่บ้าน โดยที่สังคมกะเหรี่ยงนั้นถือฝ่ายหญิงเป็นหลักในการสืบสกุล

ชาวกะเหรี่ยงรามัญทอผ้าใช้เองโดยทอแบบเข้าเอว (กี่เอว) ผู้ชายสวม เกลิด (ผ้านุ่ง) ส่วนผ้าผืนยาวที่นุ่งเวลาออกงานสำคัญ เรียกว่า เกลิดฮะเหลิ่น แปลว่า ผ้านุ่งยาว (ลอยชาย) ส่วนเสื้อ เป็นเสื้อคอกลมผ่าอกตลอด แขนกระบอก มีกระดุมผ้า หรือเชือกผูกเข้ากัน สมัยก่อนนิยมโพกศีรษะ ต่อมาตัดสั้นแบบสมัยนิยม ผู้หญิงสวมหนิ่น คล้ายผ้านุ่งของผู้ชาย ถ้ายังสาวอยู่แขนเสื้อจะยาวถึงข้อมือ หากมีครอบครัวแล้ว จะเป็นแขนสามส่วน หญิงมอญนิยมเกล้าผมมวย ค่อนต่ำลงมาทางด้านหลัง โดยมีเครื่องประดับ 2ชิ้น บังคับไม่ให้ผมมวยหลุด คือโลหะรูปตัวยูคว่ำUแคบๆ และโลหะรูปปีกกา } ตามแนวนอน ภาษามอญเรียกว่า อะโหนดโซ่ก และ ฮะเหลี่ยงโซ่ก จากนั้นประดับด้วย "แหมะเกวี่ยปาวซ่ก" รอบมวยผม