ล่องเรือไหว้พระ เขตบางกอกน้อย ศึกษาวัฒนธรรมความงามท้องถิ่น

ศิลปวัฒนธรรม
ช่างภาพ: 

สำนักงานเขตบางกอกน้อยจัดกิจกรรมล่องเรือไหว้พระเขตบางกอกน้อย ศึกษาวัฒนธรรมความงามท้องถิ่น ทั้งนี้ อนุชา (กาเหว่า) เกื้อจรูญ อาสาสมัครพิพิธภัณฑ์ชุมชนตรอกข้าวเม่าเป็นวิทยากร เล่าถึงประวัติวัดอมรินทราราม เดิมชื่อวัดบางหว้าน้อย เป็นวัดมีมาตั้งแต่สมัยอยุธยา และในสมัยรัชกาลที่ 1 กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข กรมพระราชวังหลัง (เจ้าฟ้ากรมหลวงอนุรักษ์เทเวศร์) ได้สถาปนาขึ้นใหม่หมดทั้งอาราม และรัชกาลที่ 1 พระราชทานชื่อใหม่ว่าวัดอมรินทราราม พระอุโบสถหลังเดิมมีขนาด4ห้อง ในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้มีการสร้างทางรถไฟจึงต้องตัดไปเหลือขนาดห้องเดียว ข้างในประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้นศักดิ์สิทธิ์ ชาวบ้านเรียกกันว่าหลวงพ่อโบสถ์น้อย เมื่อทุกคนได้เข้านมัสการหลวงพ่อโบสถ์น้อยศักดิ์สิทธิ์พร้อมฟังประวัติเกี่ยวกับสงครามมหาเอเชียบูรพา ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 องค์พระหลวงพ่อโบสถ์น้อยองค์นี้ได้รอดพ้นจากการทิ้งระเบิดของฝ่ายสัมพันธมิตรได้อย่างอัศจรรย์เป็นอย่างยิ่ง

บริเวณใกล้เคียงกันนั้นสถานีรถไฟธนบุรีสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อปี 2443 บริเวณปากคลองบางกอกน้อยซึ่งเป็นที่ดินเวนคืนจากชาวมุสลิม พระองค์ได้พระราชทานที่ฝั่งตรงกันข้ามพร้อมกับสร้างมัสยิด "อันซอริชชุนนะห์" ให้เป็นการทดแทนในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2ญี่ปุ่นได้ใช้สถานีรถไฟเป็นฐานที่มั่น ต่อมา จอมพล ป. พิบูลสงครามได้สั่งให้ปรับปรุงขึ้นใหม่โดยคงรูปแบบเดิมไว้และให้เดินรถไฟจากสถานีไปยังกาญจนบุรี นครปฐม หัวหิน และหลังสวน ปัจจุบันย้ายมาอยู่ที่ถนนรถไฟ แขวงศิริราช

"เครื่องบินมาทิ้งระเบิดปูพรมแถวสถานีรถไฟสายใต้ในช่วงสงครามมหาเอเชียบูรพา ทั้งนี้ญี่ปุ่นยึดเส้นทางสายยุทธศาสตร์นี้เพื่อจะสร้างทางรถไฟต่อเชื่อมหนองปลาดุกไปถึงสหภาพพม่า ใช้ในการขนเสบียงกรังและอาวุธยุทโธปกรณ์ โกโบริทุกคนจะมาตายที่นี่ ไม่ว่าจะเป็น โกโบริวรุฒ วรธรรม โกโบริเบิร์ด-ธงไชย แมคอินไตย์ สถานีรถไฟแห่งนี้อยู่ใกล้กับอาคารหลังหอนาฬิกา โรงพยาบาลศิริราชสร้างสมัย จอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็นสัญลักษณ์ของสถานีรถไฟ บ้านของอังศุมาลินอยู่ใกล้กับอู่ซ่อมเรือที่เป็นออฟฟิศของโกโบริริมคลองบางกอกน้อยใกล้กับโรงพยาบาลศิริราช" อนุชา (กาเหว่า) เล่าถึงนวนิยายเรื่องคู่กรรม ของทมยันตี ซึ่งมีแฟนคลับทั่วฟ้าเมืองไทยในทุกยุคทุกสมัย

ในระหว่างที่คณะเดินผ่านเส้นทางรถไฟเพื่อจะเข้าไปในบริเวณวัดอมรินทราราม อนุชาและวิทยากรช่วยกันถ่ายทอดเรื่องราวของโรงพยาบาลศิริราชเป็นโรงพยาบาลใหญ่เป็นอันดับ 2 ของโลก และเป็นโรงพยาบาลขนาดใหญ่ติดอันดับ 1 ของเอเชีย มีผู้ป่วยเป็นล้านคน มีเตียงรองรับเป็นพันๆเตียง บริเวณใกล้เคียงนั้นยังมีสถานที่ให้ศึกษาหาความรู้ทางด้านการแพทย์ พิพิธภัณฑ์การแพทย์ศิริราช มีจำนวน6แห่งเปิดให้เข้าชม ทั้งนี้มีพระเอกนางเอกชูโรงประจำ คือ ซีอุย และนวลฉวี พิพิธภัณฑ์พยาธิวิทยาเอลลิส พิพิธภัณฑ์นิติเวชศาสตร์ สงกรานต์ นิยมเสน พิพิธภัณฑ์ประวัติการแพทย์ไทย อวย เกตุสิงห์ พิพิธภัณฑ์ปรสิตวิทยา พิพิธภัณฑ์กายวิภาคศาสตร์คองดอน พิพิธภัณฑ์ก่อนประวัติศาสตร์และห้องปฏิบัติการสุด แสงวิเชียร

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งคณะกรรมการพิจารณาการจัดสร้างโรงพยาบาลขึ้น เมื่อวันที่ 22 มีนาคม 2429 พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสิริธัชสังกาศ พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นดำรงราชานุภาพ พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าศรีเสาวภางค์ พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าวัฒนานุวงศ์ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสายสนิทวงศ์ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าปฤษฏางค์ พระยาโชฏึกราชเศรษฐี เจ้าหมื่นสรรเพชรภักดี และ ด็อกเต้อร์ปีเตอร์ เคาแวน ทำหน้าที่จัดการและดำเนินการก่อสร้างโรงพยาบาลเพื่อพระราชทานให้เป็นสถานที่รักษาแก่ประชาชนอย่างเท่าเทียมกัน โรงพยาบาลตั้งอยู่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา บริเวณพระราชวังบวรสถานพิมุข หรือวังหลัง ซึ่งเป็นวังเดิมของกรมพระราชวังบวรสถานพิมุข เนื่องจากบริเวณดังกล่าวเป็นสถานที่รกร้าง แต่มีความร่มเย็นเหมาะสมสำหรับเป็นสถานที่รักษาพยาบาลผู้ป่วย

ในระหว่างที่เตรียมการก่อสร้างโรงพยาบาลนั้น สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าศิริราชกกุธภัณฑ์ พระราชโอรสอันประสูติจากสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ ได้ประชวรโรคบิด สิ้นพระชนม์ลงเมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ.2430 ยังความอาลัยเศร้าโศกแห่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าฯ ยิ่งนัก ถึงกับทรงมีพระราชปณิธานอย่างแรงกล้าที่จะให้มีโรงพยาบาลขึ้น ครั้นเสร็จงานพระเมรุแล้ว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รื้อโรงเรือนและเครื่องใช้ต่างๆ ในงานพระเมรุนำไปสร้างโรงพยาบาล ณ บริเวณวังหลังดังกล่าว นอกจากนี้ยังพระราชทานทรัพย์ส่วนของสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าศิริราชกกุธภัณฑ์ฯ แก่โรงพยาบาล

วันที่ 26 เมษายน 2431 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าฯ ทรงพระกรุณาเสด็จพระราชดำเนินทรงประกอบพิธีเปิด และพระราชทานนามว่า โรงศิริราชพยาบาล หรือที่ชาวบ้านนิยมเรียกว่าโรงพยาบาลวังหลัง โดยทำการบำบัดรักษาผู้ป่วยไข้ทั้งแผนปัจจุบันและแผนโบราณของไทย จากวันนั้นถึงวันนี้ดำเนินงานมาแล้ว 123 ปี ก้าวสู่ปีที่ 124

ขณะนี้โรงพยาบาลศิริราชปิยมหาราชการุณย์ เป็นโรงพยาบาลใหม่ในสังกัดคณะแพทยศาสตร์ ศิริราชพยาบาล ภายใต้โครงการสถาบันการแพทย์สยามินทราธิราช รายได้ในการปฏิบัติงานนำไปสนับสนุนการรักษาพยาบาลผู้ป่วยทั่วไปของโรงพยาบาลศิริราชสู่สถาบันการแพทย์ชั้นเลิศในเอเชียยอาคเนย์ เป็นโรงพยาบาลคู่แฝดกับโรงพยาบาลศิริราช บริหารงานแบบเอกชน

เมื่อล่องเรือไปยังแม่น้ำเจ้าพระยาเข้าไปในคลองบางกอกน้อย วัดศรีสุดารามวรวิหาร ตั้งอยู่ริมคลองบางกอกน้อย เดิมชื่อวัดชีปะขาว ในสมัยรัชกาลที่ 1 สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ซึ่งเป็นพระพี่นางในรัชกาลที่ 1ได้ทรงบูรณปฏิสังขรณ์และต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 โปรดฯให้ปฏิสังขรณ์และสร้างอุโบสถใหม่แทนหลังเก่า และพระราชทานนามใหม่ว่าวัดศรีสุดาราม เคยเป็นสถานที่ศึกษาของสุนทรภู่ กวีเอกของโลกเมื่อวัยเด็ก ทั้งนี้ยังมีอาคารเก่าแก่ที่อนุรักษ์ไว้ให้รำลึกถึงเมื่อครั้งที่สุนทรภู่เคยอยู่ อีกด้านหนึ่งมีรูปหล่อสมเด็จพระพุฒาจารย์โตขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศ เป็นที่เคารพนับถือของชาวบางกอกน้อยประดิษฐานอยู่ ตลอดจนรูปหล่อบรรดาเกจิอาจารย์จำนวน8องค์ ประดิษฐานอยู่กลางแจ้งบริเวณด้านหน้าสมเด็จพระพุฒาจารย์โต เพื่อให้คนไทยได้เคารพสักการะขอพรต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์

ภายในวัดยังมีศาลาการเปรียญที่สร้างตั้งแต่สมัยอยุธยาซึ่งมีสภาพสมบูรณ์มาก ทั้งนี้ทางวัดได้อัญเชิญพระราชดำรัสของพระเจ้าอยู่หัว "เรื่องโบราณสถาน อิฐเก่าๆแผ่นเดียวมีค่าสมควรที่เราจะต้องช่วยกันรักษาไว้ ถ้าเราขาดสุโขทัย กรุงศรีอยุธยา กรุงรัตนโกสินทร์ ประเทศไทยก็หมดความหมาย"

วังมัจฉา อยู่บริเวณหน้าวัดซึ่งเป็นเขตอภัยทาน ที่มีปลาสวายตัวใหญ่มากๆ แหวกว่ายอยู่กว่าพันตัว มีนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างประเทศเข้าวัดเพื่อมาทำบุญเพลิดเพลินกับการให้อาหารปลาที่วัดศรีสุดารามแห่งนี้ แต่เดิมชาวบ้านในย่านริมคลองบางกอกน้อยแห่งนี้ประกอบอาชีพเป็นชาวสวนทุเรียน สวนทุเรียนที่อยู่ในย่านวัดศรีสุดารามวรวิหารมีรสอร่อยมากเป็นที่เล่าขานกันว่าคือต้นกำเนิดของทุเรียนที่เมืองนนทบุรี

บริเวณวัดนายโรงเป็นสถานที่นัดพบเพื่อรับประทานอาหารกลางวัน ที่นี่เห็นร่องรอยน้ำท่วมสูงมากๆ จากนั้นก็ทำบุญไหว้พระฟังคำเทศน์ "วัยทำงานนับได้ว่าเป็นพวกเกรด A วัตถุประสงค์ของการเข้าวัดไหว้พระเพื่อทำจิตใจให้สงบ เมื่อใจมีความสุขย่อมมีพลังในอันที่จะทำงานได้อย่างดี ความสุขกายและสุขใจ บางคนชอบสะสมวัสดุสิ่งของ บางคนชอบเรื่องจิตใจเป็นนามธรรม ที่วัดนายโรงมีการปฏิบัติธรรมทุกวันอาทิตย์ตั้งแต่เก้าโมงเช้าถึงสี่โมงเย็น ญาติโยมที่เข้ามาเยี่ยมวัดนายโรงขอให้มีสุขภาพแข็งแรง ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ มีความสุขปราศจากทุกข์โศกโรคภัยทั้งหลาย ขอให้ได้ทุกสิ่งที่ใจปรารถนา"

วัดนายโรงเกิดขึ้นเพราะเจ้าของโรงละครในสมัยรัชกาลที่ 4 เป็นผู้สร้าง ที่นี่มีพระเครื่องที่ขึ้นชื่อมากคือหลวงปู่รอด เป็นเครื่องลางของขลังไว้ปัดเป่าความเลวร้ายที่เราไม่สามารถมองเห็นได้ เมื่อถึงคราวที่จะต้องบูรณปฏิสังขรณ์อุโบสถโบสถ์ก็จะดำเนินการ ขณะนี้กรมศิลปากรเข้ามาสำรวจความเสียหาย

"สุดจากคลองบางกอกน้อยสามารถออกไปคลองบางกรวย คลองอ้อมนนท์ คลองชักพระสองฟากฝั่งจะมีโค้งล่าง โค้งบน หากสังเกตบริเวณสองฝั่งคลองบางกอกน้อยฝั่งด้านหนึ่งน้ำท่วมมากอีกด้านหนึ่งท่วมน้อย มีแนวเขื่อนสูงกั้นไว้ งานประเพณีชักพระเริ่มตั้งแต่สมัยรัตนโกสินทร์ พระยาโชฏึกราชเศรษฐีร่วมกับสมเด็จพระรูปศิริภาคย์มหานาคนารี ซึ่งเป็นพระสัสสุ (แม่ยาย) รัชกาลที่ 1 ได้ร่วมกันบูรณปฏิสังขรณ์วัดนางชี จึงถือเป็นนิมิตหมายที่ดีให้ชาวบ้านบริเวณวัดนางชีและใกล้เคียงทั้งสองฝั่งคลองได้ชื่นชมและสักการะพระบรมสารีริกธาตุ จัดการสรงน้ำและทำพิธีแห่พระบรมสารีริกธาตุไปตามคลองเอกชันออกคลองบางกอกน้อย มาถึงวัดไก่เตี้ย ไปตามลำน้ำเจ้าพระยาเข้าคลองบางหลวงวกเข้าคลองเอกชัย หยุดและอัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุเสด็จโดยทางน้ำชาวบ้านเรียก งานชักพระ เป็นประเพณีสำคัญของพุทธศาสนิกชนชาวฝั่งธนบุรีที่ถือปฏิบัติในวันแรม 2 ค่ำ เดือน 12 จนถึงปัจจุบัน" เสียงวิทยากรบอกเล่าผ่านโทรโข่งอธิบายเป็นช่วงๆ เพื่อให้ผู้ร่วมคณะได้เก็บเกี่ยวข้อมูล

คณะทัวร์รู้สึกประทับใจวัดป่าเชิงเลน วัดป่ากลางกรุงอยู่ในซอยจรัญสนิทวงศ์ 37 เพียงย่างก้าวไปเส้นทางเดิน ด้วยบรรยากาศสงบร่มเย็นด้วยภูมิทัศน์ธรรมชาติ มีทางเดินเล็กๆ เข้ามาท่ามกลางแมกไม้ของธรรมชาติสีเขียว หูได้ยินเสียงนกร้องขับขานประหนึ่งเสียงดนตรีอยู่กลางป่าไพร เป็นสถานที่เหมาะสมในการฝึกจิตปฏิบัติตนอย่างยิ่ง

ผู้นับถือพุทธศาสนา สอนให้น้อมเข้ามาพิจารณาในตัวของเรานี้ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ก็อยู่ในตัวของเรา เกิดขึ้นมาแล้วก็ดับไป มันไม่ใช่ตัวตนของเรา เรามัวเมามันก็หลง หลงสมมติว่าเป็นตัวเป็นตน จิตธรรมชาติเป็นของผ่องใส อาคันตุกะกิเลสมันพาให้เศร้าหมอง การหัดสมาธิภาวนาเพื่อขัดเกลาให้กิเลสหมดสิ้นไป เพื่อให้มันใสสะอาดคืนตามสภาพเดิม ให้เห็นจิตเห็นใจของตน ความรู้เรื่องของจิตของใจเรียกว่าวิชชาเป็นปัญญาเกิดขึ้นแล้ว...เป็นส่วนหนึ่งของเทสโกวาท "แท้ที่จริงนั้น แก่นสารของพระพุทธศาสนา ต้องการปฏิบัติกาย วาจา ใจ ของตนให้บริสุทธิ์ ผู้ใดทำใจให้ถึงความเป็นกลางได้ ผู้นั้นจะพ้นจากทุกข์ทั้งปวง" พระราชนิโรธรังสี คัมภีรปัญญาวิศิษฏ์ (หลวงปู่เทสก์ เทสรังสี) วัดหินหมากเป้ง จังหวัดหนองคาย ให้หลักคิด เป็นหนังสือที่ พระอาจารย์ภัลลภ อภิปาโล เจ้าอาวาสวัดเชิงเลน ได้มอบให้ทุกคนที่ได้เข้ามาเยี่ยมเยือนที่วัดแห่งนี้

นอกจากนี้ทุกคนยังได้รับบทสวดมนต์พระปริตรธรรม (ฉบับย่อ) ชาวโลกต่างเห็นคุณค่าของอัญมณี และสิ่งนี้เหมาะสมแก่บุคคลผู้มีฐานะ พระรัตนตรัยก็เปรียบดั่งรัตนะสูงค่า เหมาะสมแก่บุคคลผู้มีใจประเสริฐ แต่ในวันหนึ่งๆ เราได้เก็บรัตนะนี้ไว้ประดับใจของเราเป็นเวลานานเท่าใด? ผู้ที่เห็นคุณค่าของรัตนะภายในนี้จะหมั่นสวดมนต์ เพื่อประดับรัตนะอันสูงค่านี้ให้อยู่ในใจของเราเสมอ บุคคลผู้สวดมนต์เป็นนิจนั้นจะมีจิตใจเบิกบาน ใบหน้าผ่องใส อดกลั้นต่ออนิฏฐารมณ์ได้ดี และมีสง่าราศีเป็นที่เคารพนับถือของปวงชน

อีกทั้งอานิสงส์ของการสวดพระพุทธคุณ พระเทพสิงหบุราจารย์ (หลวงพ่อจรัญ ฐิตธมฺโม) เจ้าอาวาสวัดอัมพวัน อำเภอพรหมบุรี จังหวัดสิงห์บุรี

โปรแกรมที่เป็นเสน่ห์สวรรค์สำหรับการจับจ่ายซื้อกับข้าวกลับบ้านคือการเข้าไปในตลาดน้ำตลิ่งชัน ซึ่งเปิดดำเนินการมาแล้ว 20 ปี เป็นที่รู้จักกันดีสำหรับนักท่องเที่ยวชาวไทยและต่างชาติ ด้วยอาหารที่หลากหลายมีจำหน่ายทั้งในโป๊ะ แพ บนบก คนที่รักต้นไม้จะเพลิดเพลินกับพันธุ์ไม้ให้เลือกซื้อหาได้ตามความพอใจ หากประสงค์จะล่องเรือเพื่อชมวิถีชีวิตของสองฝั่งคลองก็มีเรือให้บริการที่ริมคลองชักพระ หน้าสำนักงานเขตตลิ่งชัน

ผลิตภัณฑ์ของดีชุมชน ชุมชนบ้านบุ ตั้งอยู่ใกล้ปากคลองบางกอกน้อย ระหว่างสถานีรถไฟธนบุรีกับสำนักงานเขตบางกอกน้อย เป็นแหล่งทำขันลงหินที่สืบทอดวิธีการทำมาจากสมัยอยุธยาซึ่งปัจจุบันหาดูได้ยากยิ่ง ขันลงหินบ้านบุ (เจียม แสงสัจจา) ผลิตภัณฑ์ผ้าฝ้ายระดับ 5 ดาว ผ้าฝ้ายเขียนลายเมื่อนำมาทำเป็นกระเป๋าชุดเดินทาง ชุดราตรี ตั้งอยู่ในกลุ่มชุมชนวัดเพลงวิปัสสนา สมชัยดนตรีไทยระดับ 5 ดาว ตั้งอยู่ในซอยวัดยางสุทธาราม เครื่องหอมสมุนไพรไตเติ้ลระดับ 3 ดาว อยู่ในซอยจรัญสนิทวงศ์ 32 ร้านศักดิ์ปรีชา เซรามิคหัตถกรรมเบญจรงค์ไทยระดับ 4 ดาว ตั้งอยู่ในซอยจรัญสนิทวงศ์ 37

สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีอันเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงมีอันดับไปเป็นธรรมดา คือสาระสำคัญของการท่องเที่ยวล่องริมคลองบางกอกน้อย กาลเวลาทำให้หลายสิ่งหลายอย่างเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม การล่องเรือเพื่อดูธรรมชาติเหล่านี้ บางสิ่งที่เหลืออยู่ให้ย้อนรำลึกถึงความดีความงามที่บรรพบุรุษได้นิรมิตไว้ให้รักษาเป็นมรดกตกทอดถึงรุ่นลูกหลานสืบไป